یک روان پزشک

ديدگاه بيماران درباره ماهيت داروها

گياهي يا شيميايي

دکتر بابک زماني* روبه روي من نشسته و به من مي نگرد، زخمي عميق روي بيني اش به چشم مي خورد. چشم راستش کاسه خون است و زير چشمش کاملاً کبود شده، اينها همه نشانه يک ضربه مغزي شديد هستند. مبتلا به اپي لپسي است اما از دو سال پيش با مصرف منظم داروها ديگر تشنج نداشته است، تا ديروز که مجدداً تشنج کرده و به اين صدمه ها منجر شده است. مادرش مي گويد؛ «تا ديروز اصلاً تشنج نکرده بود، اعصابش هم خيلي خوب بود، خودش داروها را کرده بود روزي دوتا. من هم گفتم يک مدتي يکي بخوره، حالا هم قطع کرده، دست شما درد نکنه، داروهاي شما خيلي خوب بود.» «نفهميدم، چه کار کردين؟ دارو را قطع کردين؟ مگر من نگفتم که تا سه سال بايد داروها را بخورد؟» «حالش خيلي خوب بود، اصلاً تشنج نکرده بود.» «اينکه دليل نمي شه.» «اما آخه مي دونين اين داروهاي شيميايي با اون همه عوارض که خودشون توي بروشورش نوشتن واقعاً لازمه، وقتي تشنج هم نمي کنه اين همه سال بخوره؟ راستش باباش يک سري داروي گياهي براش خريده، اونها رو هم مي داديم. مي گن براي اعصاب خيلي خوبه.» «آها پس موضوع همون موضوع قديمي شيميايي و گياهيه.» --- راستي اين وحشت عمومي و تصورات عجيب و غريب در مورد داروهاي شيميايي براي چيست؟ چرا داروهاي جديد را يک کاسه شيميايي و شيميايي را چيزي غيرمتعارف، مسموم کننده و خارجي به شمار مي آوريم و هر داروي غيرعلمي و غيرمدرني را گياهي و گياهي را يک کاسه غيرشيميايي، چيزي متعارف، مطابق طبع و به گونه يي داخلي تصور مي کنيم؟ راستي آيا داروهاي گياهي فرمول شيميايي ندارند؟ آيا بسياري از داروهاي مدرن در ابتدا گياهي نبوده اند؟ واقعيت اين است که شيمي يکي از دقيق ترين تفسيرها از جهان هستي است. همه اجسام و موجودات را مي توان با نگاه شيميايي به عناصر سازنده آنها (اتم ها و مولکول ها) تجزيه کرد. بنابراين تمام داروهاي گياهي هم نهايتاً يک فرمول شيميايي دارند و شيميايي هستند. از سوي ديگر داروهاي مدرن هم در بسياري موارد در اصل داروهاي محلي مناطق مختلف دنيا بوده اند که به روش هاي علمي مورد بررسي قرار گرفته اند، تاثير آنها به اثبات رسيده و توسط جوامع بين المللي دارويي تاييد شده اند. در واقع شکل «گياهي» داروها در کيسه يي پلاستيکي و شکل «قرص»ي داروها با برچسب مخصوص و بروشور مصرف، دو شکل مختلف از يک پديده واحد در طول تکامل تاريخي هستند، نه دو انتخاب همزمان، البته مي توان در برابر يک اتومبيل مدل بالا يک گاري را براي سوار شدن انتخاب کرد، اما بايد براي اين کار دلايلي منطقي داشت مثل تفنن، وگرنه هيچ گاه نمي توان آخرين دستاوردهاي تکنولوژي را وانهاد و وسيله يي متعلق به تاريخ را برگزيد. داروهاي مدرن در بسياري از موارد همان داروهاي قديمي هستند که ابتدا خطرناک بودن آنها با تجربيات حيواني به اثبات رسيد، سپس تاثير آنها با بررسي هاي علمي اثبات شد، مقدار موثر تعيين شد، عوارض قابل تحمل و عوارضي که شديدند اما شيوع بسيار کمي دارند تعيين شده اند و صادقانه (صداقتي که جزء جدايي ناپذير دانش مدرن است) در بروشوري در اختيار بيمار قرار گرفته اند و البته بقيه داروهاي مدرن هم که به تازگي ساخته شده اند، بايد چنين روندي را طي کنند. اما داروهاي گياهي هنوز هيچ کدام از اين مراحل را طي نکرده اند. داروهايي هستند با اثرات احتمالي، ميزان موثر نامعلوم و عوارض ناپيدا. احتمال وجود يک داروي گياهي با تاثيرات قابل توجهي که تا به حال گزارش نشده همواره وجود دارد، اما چنين احتمالي مسووليت مهمي برعهده کسي مي گذارد که به چنين احتمالي مطمئن باشد يا دل ببندد چراکه اين دارو بايد به سرعت مورد بررسي قرار بگيرد و در صورت اثبات تحول بزرگي در دارودرماني جهاني ايجاد کند، به همين سادگي نمي توان دارويي را که دنيا هنوز نشناخته به تنهايي به خانه برد و تنهاتنها استفاده کرد. گنجينه دارويي دنيا که بسياري از آنها با رنج هاي بي شمار به دست آمده يا به اثبات رسيده است، از ابتدا جهاني يعني همگاني و رايگان است، اما با اين همه چرا بسياري از ما همچنان به دنبال داروهاي گياهي هستيم. نوعي نوستالژي گذشته، نوعي وازدگي از تکنولوژي، آن هم در حالي که در بسياري از جنبه ها اجتناب ناپذير بودن استفاده از اين تکنولوژي را دريافته ايم، بحث گياهي- شيميايي را احاطه کرده است که اثرات نامطلوبي دارد. برخي از داروهاي اپي لپسي البته چاق مي کنند، برخي ممکن است باعث کم خوني شوند، بسياري از آنها پوکي استخوان مي آورند و در ابتدا بسياري از آنها خواب آلودگي ايجاد مي کنند، اما اولاً همين داروها با همين معايب زندگي بيماران مبتلا به اپي لپسي را به شدت متحول کرده اند. ثانياً تمامي اين عوارض به وضوح شناخته شده اند و مي توان بيمار را از نظر بروز آنها مانيتور کرد. ثالثاً اين دنيا دار هزينه - منفعت و در يک کلام دار نسبيت ها است. مطلق، يعني درماني که بي هيچ عارضه و هزينه يي صورت مي گيرد، در اين جهان قابل حصول نيست. البته بايد در جهت اصلاح معايب تکنولوژي مدرن طب از هيچ تلاشي دريغ نکرد. بايد آن را نقد کرد تا بهتر و بهتر شود. اما دشواري اين نقد نمي تواند و نبايد ما را به نفي آن برساند، چرا که نتيجه آن چيزي در حد دماغ شکسته و چشم هايي کاسه خون خواهد بود، *متخصص مغز و اعصاب